تبلیغات
موسسه تالش شناسی - شرحی بر نگارش الفبای تالشی
موسسه تالش شناسی
پایگاهی برای کنشگران گستره هنرو فرهنگ تالش

علی عبدلی

علی عبدلی
سالهاست که تدوین الفبایی تالشی موضوع بحث محققان و علاقمندان زبان و فرهنگ تالش است . در طول این مدت برخی از محققان از جمله رمضان نیک نهاد و آرمین حیدریان و آرمین فریدی در این مورد تلاشی جدی داشته اند . موسسه تالش شناسی نیز در راستای اهداف و وظایف خود ، رسیدگی به این موضوع را در دستور کار خود قرارداد و الفبای تدوین شده به وسیله نگارنده را که حاصل ۳۰ سال تامل و بررسی گویش های مختلف زبان تالشی ست وقبلا از آن در کتابهای فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی – آذری و کتاب ادبیات تات و تالش استفاده کرده است ، چندی پیش در جلساتی پیاپی و در فضای مجازی نیز مطرح و به بحث گذاشته شده است .

علی عبدلی

سالهاست که تدوین الفبایی تالشی موضوع بحث محققان و علاقمندان زبان و فرهنگ تالش است . در طول این مدت برخی از محققان از جمله رمضان نیک نهاد و آرمین حیدریان و آرمین فریدی در این مورد تلاشی جدی داشته اند . موسسه تالش شناسی نیز در راستای اهداف و وظایف خود ، رسیدگی به این موضوع را در دستور کار خود قرارداد و الفبای تدوین شده به وسیله نگارنده را که حاصل ۳۰ سال تامل و بررسی گویش های مختلف زبان تالشی ست وقبلا از آن در کتابهای فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی – آذری و کتاب ادبیات تات و تالش استفاده کرده است ، چندی پیش در جلساتی پیاپی و در فضای مجازی نیز مطرح و به بحث گذاشته شده است .
در این باره تا کنون هم پیشنهادهایی اصلاحی و هم پرسش هایی را دریافت کرده ایم که همه مورد توجه هستند ولی چون قرار است الفبای پیشنهادی موسسه به مدت سه ماه در معرض نقد و بررسی باشد ، فعلا از پرداختن به پیشنهاد های اصلاحی می گذریم و می پردازیم به ادای توضیحاتی در مورد پرسش های مطرح شده در زمینه چندو چون تدوین و کاربرد الفبای پیشنهادی موسسه :
در تدوین این الفبا که بر پایه حروف آرامی یا همان عربی – فارسی رایج قرار دارد شرط نخست ساده بودن ، قابلیت برقراری پیوند ذهنی آسان برای ایرانی زبان ها با آن و موجود بودن فونت ها ونشانه های فارسی برای نگارش آن ، بوده است . این سادگی و آسانگیری با ثبت دقیق واژگان و متون تالشی ، هیچ تعارض و مغایرتی نمی یابد . زیرا ثبت و ضبط دقیق واژها و متون یک امر پژوهشی و آکادمیک است و برای آن دقیق ترین و رسا ترین نشانه های آوانگاری بر پایه خط لاتین به وسیله نگارنده برای زبان تالشی تدوین و ارایه شده است . بنابر این الفبای تالشی بر پایه خط آرامی برای نوشتار های متعارف و عامه کسانی ست که به خط رایج فارسی می نویسند و می خوانند و ذهنشات با ویژگی های آوایی و نگارشی این خط آشناست . مثلا طبق عادت هزاران کلمه که نگارش دقیق آن باید با اعراب باشد ، بدون اعراب درست می خوانند و می نویسند .
الفبای پیشنهاد شده موسسه ، دربر دارنده ۳۱ نشانه است . ۷ واکه و ۲۴ همخوان . این نشانه ها عبارتند از :
آ ، اَ –َ ، ْ ، « ه ﻪ ﺌ » ، اُ – ُ ، ۊ ، ﯗ ← ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س ش غ ف ک گ ل م ن و ه ی← تُ ، ڵ
چنانکه می بینیم در بخش همخوانها فقط در مورد که ارزش واجی جداگانه ای دارند ، تغییراتی صورت گرفته و در بخش واکه ها نیز یک نشانه جدید قرراردادی ، یعنی « ْ» اضافه شده ، در مورد « او » تغییر صورت گرفته و در یک مورد یعنی « اِ کشیده – e » گسترش دامنه کاربردی انجام گرفته است . جز این موارد ، در استفاده از الفبای مذکور، قاعده آیین نگارش فارسی است . با این تفاوت که در فارسی نویسی معمولا اعراب گذاری رعایت نمی شود. ولی در تالشی اعراب گذاری الزامی ست . مگر اینکه با گذشت زمان و عدت اذهان، بی نیازی در نگارش بخشی از کلمات و جا افتادن روانخوانی نوشته ها ، احساس بی نیازی شود .
در طرح اولیه « ^ » برای اِ کوتاه ə پیشنهاد شده بود ولی در جلسات هم اندیشی و همه پرسی در فضای مجزی این نشانه تایید نشد . از این رو با بررسی همه نشانه های موجود و شکل قرارگیری آنها در کلمه ، نشانه سکون « ْ » مناسب تر تشخیص داده شد . همچین برای واج« ť » ت چهارنقطه « ٿ ) پیشنهاد شده بود که آن هم تایید نشد . لذا به جای ت = ضمه « تُ ) برگزیده شد . برای واکه « ö » و ل آمیخته به ای « Ľ » ل̈ پیشنهاد شده بود . با اینکه برای صدای مورد نظر آشنا شناخته شده تر بود ولی برای اعمال نظر برخی از محققان ، لام اکسنت دار « ڵ » لام = ۷ کوچک برگزیده شد . بنابراین خرد جمعی موجب ۴ تغییر در الفبای پیشنهادی موسسه گردید .
پرسش دیگر این است که در این الفبا برخی حروف رایج در فارسی ، خصوصا نام ها وجود ندارد . در این باره چه باید کرد . پاسخ این است که الفبای مذکور ویژه زبان تاللشی ست . پس هرگاه در نوشته های خود با کلمه ها یا نامهای روبرو شویم که غیر تالشی ست یا در تالشی بودن آنها مطمئن نیستیم از قاعده و املای نگارش فارسی بهره می بریم .
در پیوند با الفبای تالشی تا کنون بیشتری پرسش در مورد نحوه کار برد اِ / -ِ کوتاه « ْ » و اِ کشیده « ه ﻪ ﺌ » مطرح گردیده است . به این پرسش ها با چند مثال که ذیلا می آید ، می توان پاسخ گفت :
۱ – اِ / -ِ کوتاه « ْ » /
اِ شتِ əštə = مال تو
گْرد gərd = همه ، گئرد
چْمْن čəmən = مال من
۲ – اِ کشیده « ﺌ ه ﻪ ﺌ »
ده ده dede = مادر
آبرده ăbarde = قاپیدن
دَنْشته danəšte = سوار شده
ژه ن žen = زن
کشته kašte = کاشتن
پشته pəšte = پیچیدن
مئرد merd = مرد
نئرَ near = قوچ ، مشک
سئر ser = ازگیل
دوئه duε = دادن
نوئه nuε = نهادن
در باره چند واکه و همخوان دیگر یعنی (تُ، ڵ ، ۊ ، ﯗ ) که تغییراتی در آنها ایجاد شده نیز لازم است گفته آید :
۱ – در تالشی دو نوع « ت » وجود دارد . اولی دقیقا همان ت است که فارسی کاربرد دارد . در کلماتی مانند : تابش ، کتاب و دشت . این ت زبانی – دندانی – دمشی ست . اما « ت » دوم که در تالشی وجود دارد زبانی – کامی و دمشی ست و ارزش واجی خودرا به صورت تُو = تُف درتقابل با تو = توت نشان می دهد . مانند :
تُول ťöl = گل آلود ، غیر زلال
تُو ťö = تُف
۲ – در تالشی غیر از « ل » رایج در فارسی ، « ل » دیگری وجود دارد که دارای ارزش واجی خاص است . این لام زبانی – کامی – دندانی ست و در واژه زیر نمود می یابد :
مڵال məĽăl = اورما ملال . در مقابل ملال فارسی
ڵال Ľăl = بزرگ . در مقابل لال فارسی
دیگر واجی که در آن تغییراتی صورت گرفته « او » یا واو بی صداست . که در یک جا با دو نقطه و جای دیگر با ضمه تغییر یافته اند . اولی « اوی » یی است آمیخته با ای مانند :
دۊم döm = دُم
دۊمڵَ dömĽa = عقب ، بعدا
« او » دوم کمترین کاربرد را دارد . این او در فارسی ، آنگونه که خوانده می شود ، نوشته نمی شود . مثلا در « دولت » اما در تالشی با افزودن ضمه بر (و ) خواندن و نوشتن یکسان آن میسر گردیده است . مانند :
داۇری dawri = دیس ، بشقاب بزرگ
داۇر dawr = گرد ، پیرامون .



ارسال در تاریخ جمعه 23 بهمن 1394 توسط موسسه تالش شناسی

قالب وبلاگ